Stap 1. Aferese

meneerBij een aferese worden er een aantal afweercellen uit het bloed van de patiënt gefilterd. De patiënt krijgt twee infusen aangelegd, aan iedere arm één. Door het ene infuus gaat het bloed naar een speciale centrifuge waar de afweercellen die het Tumor Immunologie Laboratorium (TIL) nodig heeft voor het vaccin - een speciaal type witte bloedcellen, genaamd monocyten – gescheiden worden van de rest van het bloed. Het grootste gedeelte van het bloed krijgt de patiënt weer terug via het infuus in de andere arm. De hele aferese duurt in totaal 3 tot 4 uur.Meer informatie kunt u vinden in de folder "Dendritische celaferese" van het UMC St. Radboud (klik hier).

Voor een kort filmpje over het aferese apparaat zie hieronder. U ziet het filter van het aferese apparaat waarin de benodigde cellen (later in de zak met gelige inhoud) van de overige bloedcellen worden gescheiden.

Stap 2. Bewerking

dcNa de aferese gaan de verzamelde afweercellen naar het TIL, waar de laboranten de cellen uit laten groeien tot dendritische cellen. De dendritische cellen worden vervolgens in een aantal stappen getraind om de kankercellen te herkennen.

Dit gebeurt onder andere door ze in contact te brengen met herkenbare deeltjes van kankercellen. Laboranten verrichten al deze stappen in speciale ‘cleanrooms’, schone ruimtes waar geen bacteriën, andere ziekteverwekkers of stofjes bij de cellen van de patiënt kunnen komen.

Stap 3. Vaccinatie

in-vaccAls de dendritische cellen eenmaal succesvol zijn getraind om de kanker te herkennen, zijn ze klaar om weer aan de patiënt teruggeven te worden. Dit gebeurt met een vaccinatie via een infuus, in de huid of direct in een lymfeklier. De hele vaccinatie duurt ongeveer een kwartier, waarna de patiënt nog even op de dagbehandeling moet blijven ter observatie.

De patiënten worden in principe drie keer gevaccineerd, met twee weken tussen elke vaccinatie. Bij de tweede en derde vaccinatie zal bloed worden afgenomen om te kijken hoe het afweersysteem reageert op de vaccinatie. Na de derde vaccinatie zal er ook een huidtest worden gedaan.

Wanneer er na vaccinatie sprake is van ziektestabilisatie of afname van de tumor, komt de patiënt na een half jaar en een jaar in aanmerking voor hervaccinatie. Bij nieuwe vaccinaties zal er gekeken worden of er nog voldoende dendritische cellen voorradig zijn of dat er een nieuwe aferese gedaan moet worden. Ook bij hervaccinatie zal er bloed worden afgenomen en een huidtest worden verricht.

Op onderstaande filmpje is te zien hoe echogeleid een lymfeklier is aangeprikt (naald komt van rechtsboven) om vervolgens het vaccin in te spuiten. De lymfeklier is zichtbaar als een witte langwerpige structuur omgeven door een dunne zwarte rand.

Stap 4. Huidtest

dth1Na de derde vaccinatie wordt er een huidtest afgenomen. Bij een huidtest worden er op vier plaatsen in de huid dicht bij elkaar op de rug dendritische cellen ingespoten. Dit zijn dezelfde dendritische cellen die de patiënt ook met de vaccinatie heeft gekregen. Het zetten van deze test duurt ongeveer een kwartier.

Twee dagen later onderzoekt de dermatoloog op de afdeling Dermatologie de test. Hij neemt onder plaatselijke verdoving vier biopten, kleine stukjes weefsel van een doorsnede van maximaal 6 mm, op de plaatsen waar de cellen twee dagen geleden waren geïnjecteerd. De wondjes worden gehecht en na genezing zullen er kleine littekens zichtbaar blijven. De hele procedure duurt ongeveer een half uur.

Uit de biopten van de huidtest kunnen afweercellen worden geïsoleerd die het TIL gebruikt om een indruk te krijgen van het effect van de vaccinaties op het immuunsysteem van de patiënt. 

Zie hieronder voor een filmpje van de huidtest.